نام ازنا

ازنا یکی از معدود شهرهای استان لرستان است که قدمتی بيش از ۷۰۰ سال دارد ، برخی از مورخین معتقدند که گروهی از ارامنه آن را بر خرابه های بجا  مانده در این منطقه بنا نهاده اند و شاید به همین دلیل آن را « از نو » یعنی از نوساخته شده نام گذاشته اند و با گذر زمان موجب می شده ازنو به ازنا تغییر لحن و لفظ داده شود .

اشکالاتی که به این عقیده وارد است این است که اولاً چرا ارامنه در این نامگذاری از الفاظ ارمنی استفاده نبرده اند و در ثانی اینکه مناطق دیگری در کشورمان وجود دارند که به نام ازنا مسمی هستند ولی ارامنه در آن مناطق سکونت نداشته اند و پیشینه آن منطقه ها به دوران باستان برمی گردد .

2-نتیجه بررسی فرهنگنامه ها و لغت نامه های پارسی نشان می دهد که « ازنا » از جمله نامهای باستانی است که ریشه در زبان پهلوی دارد ، مانند نام های دیگری که به عنوان مثال می توان به نام های « هوش » ، « فرزیان » ، « مرزیان » ، « گاوبار » ، « لمس » ، « کرت » که از دوران باستان تا کنون در منطقه گالپه بدون تغییر حفظ شده اند اشاره نمود .

3- شاید عمده هدف فرهنگ پژوهان در خصوص بررسی کلمه « ازنا » این بوده که این نام در برخی مناطق دیگر برای نامگذاری روستاها از این کلمه استفاده شده است و لذا محققان برای کشف سر این کلمه تلاش بیشتری به خرج داده اند . مثلاً « ازنا » ، یا « ازناوله » نام دهی است در اطراف ملایر یا « ازناب » نام روستایی در حاشیه زنجان یا « ازنا » نام یک آبادی در حومه طارم و « ازناوله » در منطقه الیگودرز . در این خصوص غلامحسین دهگان در کتاب « تاریخ اراک » آورده است : ازنا از دو کلمه « از » و « ناو » ترکیب شده است . معنای کلمه « از » به درستی روشن نیست . شاید بتوان گفت که یکی از الحان پارسی یا گویشی محلی به معنای عدد یا صفت باشد .

ولی « ناو » در لغت و اصطلاح به محلی چوبی یا سنگی گفته می شود که وسط آن ( میان آن ) خالی شده و به صورت ناودان درآمده و برای عبور آب از آن استفاده می کرده اند .

در نهایت اینکه « ازنا » آبی است که تقسیم شده و به دهات یا مزارع اختصاص دارد و تقسیم بصورت 2 یا 4 یا 6 یا 7 و یا کمتر و بیشتر صورت می گرفته است .

می توان مصداق این حرف آقای دهگان را تقسیم رودخانه کمری دانست که به چند شاخه بین روستای کمری و روستای چالبار و روستای ازنا منقسم شده است .

البته برخی از اساتید زبان پهلوی و خطوط باستان معتقدند که « ازنا » به معنی آتشگاه می باشد یا همان محل آتش یعنی محل ها و مکانهایی در برخی مناطق بوده است ، وجود داشته است که در برخی مواقع خاص برفراز آنها آتش می افروختند و با این عمل پیام هایی را در منطقه مخابره می کردند .

خط ميخي

با توجه به اینکه معانی متفاوتی برای « ازنا » بیان شده است که ممکن است از جهات مختلف با مناطق هم نام همخوانی داشته و یا برعکس هیچ تناسبی وجود نداشتهباشد . با این حال تا هنگامی که اسناد و شواهد معتبری برای قضاوت بدست نیامده است بنظر می رسد بهتر است بنا را برای ازنا همان نام باستانی یا کلمه ای « پهلوی » قرار داده و به خاطر هویت ایرانی اصیل برخود ببالیم و از اینکه با کوشش توانسته ایم ضمن حفظ « ازنا » آن را از یک روستا به شهری مستعد و با فرهنگ تبدیل نمائیم خرسند بوده و همت کنیم این نام اصیل ایرانی را تا ابد محفوظ بداریم .

محمد رسولی

دبیر تاریخ

شهرستان ازنا